بررسی برخی از اقدامات رضا شاه پهلوی

بازدیدها: 16

میگویند رضا شاه پدر ایران مدرن است ! این گفته موافقان و مخالفان بسیاری در میان مورخان و تاریخ نگاران دارد، گذشته از درستی و نادرستی این گفته پادشاهی میدان سنت است و نه کوچه بن بست مدرنیته!

قطعا رضا شاه با نام تجدد به دنبال روی کار آمدن مدرنیته در ایران بود و این کار ممکن نبود جز با عقب راندن سنت . رضا شاه در ابتدا میخواست نهاد پادشاهی را حذف و نابود کند و جمهوریت را بر سر کار بیاورد که با فشار روحانیت روبرو شد. بعد ها پس از این که تاج پادشاهی بر سر تجدد خواهش مزه داد نهاد های سنتی دیگر مانند روحانیت ، خانها و عشایر را سرکوب کرد.

در این مجال میخواهیم با بررسی شناسنامه رضا شاه پهلوی برخی اقدامات او را نگاه کنیم . برای رضا شاه کبیر برخی اقدامات میشمارند که کلش نصف یک صفحه میشود. از جمله این اقدامات شکوهمند ساخت یک خیابان شاه یا همان خیابان ولیعصر کنونی است .

تعدادی از این دستاوردها را این گونه بیان میکنند:

بنیانگذاری ثبت احوال و اجباری کردن برگزیدن نام خانوادگی و صدور شناسنامه

متحد کردن نیروهای نظامی و تشکیل ارتش ایران و تصویب قانون نظام وظیفه عمومی

بنیانگذاری فرهنگستان ایران

تقویم خورشیدی جلالی (تغییر ماه های برجی مانند عقرب و سرطان به ماه های اوستایی مانند فروردین و اردیبهشت)

تغییر نام رسمی کشور در زبان های خارجی و مجامع بین المللی از «پرشیا» به «ایران»

اینها تعدادی از دستاوردهای رضا شاه پهلوی است . البته تعدادی از دستاوردهایش و ما در مجال دیگر به بررسی کلی دستاوردهای رضا شاه پهلوی

اشاره خواهیم کرد و بررسی میکنیم .

تصویر زیر شناسنامه رضاخان پهلوی در سال ۱۲۹۹ است .

این شناسنامه در سال ۱۲۹۹ زمانی که رضا شاه پهلوی هنوز شاه نشده بود و حتی سردار سپه هم نشده بود توسط اداره ثبت احوال صادر شده است.

میگویند صدور شناسنامه توسط رضا شاه انجام شده و موسس سازمان یا اداره ثبت احوال رضا شاه است اما سند بالا میگوید که در سال ۱۲۹۹ در زمانی که رضا خان که تنها یک سرتیپ قزاق بود و کاره ای در دولت نبود اداره ثبت احوال وجود داشت و حتی شناسنامه هم صادر میکرد. پس صدور شناسنامه به دوران قاجار باز میگردد و موسس اداره ثبت احوال دودمان قاجار است و نه پهلوی .

زیر نشان شیر و خورشید که تاج قاجار یا همان تاج کیانی هویداست نوشته شده اداره سجل احوال ! در این تاریخ رضا خان هنوز شاه نیست و طبق سند فوق حتی سپه سالار هم نیست بلکه یک سرتیپ قزاق چهل و چهار ساله است.

پس اداره ثبت احوال توسط رضا شاه تاسیس نشده و این گفته غلط است و حتی صدور شناسنامه برای اولین بار به فرمان رضا شاه انجام نشده زیرا خودش در دودمات قاجار شناسنامه داشته هر چند ممکن است روند صدور شناسنامه در دوران قاجار کند بوده که روند صدور شناسنامه در دولت پهلوی اول شدت گرفته است اما این به معنی این نیست که قاجار از مرحله پرست بوده و رضا شاه با الگو برداری از غرب این طرح را در ایران پیاده سازی کرده است!

مساله بعدی حذف القاب و انتخاب نام خانوادگی برای افراد است. میگویند رضا شاه با حذف القاب و تایین نام خانوادگی برای اولین بار در ایران القاب را حذف کرد و نام خانوادگی را بکار برد. میبینید که در سند بالا نام رضا خان نام خانوادگی پهلوی را دارد که در آن زمان یک سرتیپ بود که قبل تر ها میرپنج مینامیدند و لغب رضا خان آن دوره رضا خان میر پنج بوده . معلوم است یک سرتیپ در دولت نه سر پیاز است و نه ته پیاز و حذف الغاب در دوران قاجار بدون دخالت رضا شاه اجرا شده و حتی در بر روی خودش نیز اعمال شده و از رضا خان میر پنج تبدیل شده به رضا خان پهلوی با شغل سرتیپ ( میر پنج) .

پس حذف الغاب در دوران رضا شاه انجام نشده و نام خانوادگی نیر در دوره او انجام نشده حتی در دوره نخست وزیری رضا خان پهلوی نیز انجام نشده که اگر انجام میشد نیز افتخارش بر عهده قاجار که شاه بودند میشد زیرا خاوم نخست وزیرشان برای صلاح ملت انجام داده اما بهر روی زمانی الغاب حذف شد که رضا شاه نه شاه بود نه نخیت وزیر ایران دوران قاجار و نه سردار سپه بلکه دولت ایران که در دست کسان دیگر بود این کار را کردند و رضا خان میرپنج را تبدیل به رضا خان پهلوی کردند.

حذف الغاب از دوران امیر کبیر شروع شده یعنی ناصرالدین شاه شهید اما به دلیل مقاومت ها در داخل تا دوران مرحوم احمد شاه ادامه داشت تا اینکه در روران رضا شاه الغاب دورانش بکلی به پایان رسید و نام خانوادگی با شدت بیشتری تسری پیدا کرد.

پس رضا شاه العاب را حذف نکرد للکه امیر کبیر مبتکر حذف الغاب بود حتی شاید پیش از او هم به فکر کسی خطور کرده انا نتوانسته عملی کند اما حذف الغاب در دوره پهلوی اول بکلی نابود شد و نام خانوادگی هم از دوره قاجار معمول شد سند فوق یعنی نام خانوادگی پهلوی نمونه قاجاری آن است .

اگر کسی میگوید رضا شاه تقویم شمسی را آورده و تقویم ایران از قمری به شمسی تغیر کرده سخت در اشتباه است میبینید که تاریخ صدور سند بالا برج عقرب در سال ۱۲۹۹ است . پس سال و ماه جلالی است اما این رضا شاه بود که نام ماه ها را از جلالی به اوستایی تغیر دارد یعنی از مثلا بره ، ثور و اسد به فروردین، اردیبهشت و مرداد تغیر کرد. بلکه رضا شاه نام ماه های تقویم جلالی را اوستایی کرد اما تقویم از دوران قاجار شمسی بود و تقویم جلالی رایج بود هرچند نمیدانم آیا کسی ادعا میکند رضا شاه تقویم را از قمری به شمسی تغیر داد یا نه .

رضا شاه ارتش ایران را تاسیس نکرد زیرا ارتش ایران از قبل وجود داشت و وحتی خود رضا شاه نیز عضو ارتش بود و حتی سرتیپ ارتش ایران نیز بود که فوج قزاق نامیده نیشد. این چند نیروی نظامی داشت که مانند فوج قزاق یا نیروهای دیگر که با هدایت نظامیان دولت های دیگر اداره میشد اما این که ایران ارتش نداشت غلط است سندش هم این است که در سند با نوشته اند نام رضا خان نام خانوهدگی پهلوی َغل سرتیپ قزاق! سرتیپ قزاق یعنی چه !؟ یعنی نهاد نظامی که فوج قزاق یا قشون نامیده میشد . البته این راست است که رضا شاه این نیرو ها و یگان ها را یکی کرد و آن را قشون نامید و بعد ها ارتش نامیدند. رضا شاه ارتش را دوباره و البته بهتر سازماندهی کرد و با این نیرو حداقل وحدت ملی را پدید اورد و یا حداقل تجدد و مدرنیته ای که خودش طرفدارش بود را تا حدی پیاده کرد اما ایران قبل از پادشاهی رضا شاه پهلوی نیروی نظامی داشت و ارتش داشت هرچند ارتش نام دیکری داشت سندش هم خودش که است که سرتیپ فرج قزاق بود ! بدیهی است سرتیپ درجه نظامی و لشگری است . او بعد ها سردار سپه شد! خب اگر ایران نیروی نظانی نداشت پس سرتیپ و سردار سپه چه معنی داشت ؟! البته حق النصاف رضا شاه سرباز خوبی در دوره خودش بوده و به عنوان شاه به نیروهای مسلح انسجام و نظم بهتر داده و نیروهای نظامی که در چند سازمان بوده اند را یکی کرده .

بنیاز گذاری فرهنگستان زبان فارسی.

بلکه رصا شاه در دوران پادشاهیش فرهنگستان زبان فارسی را مامول کرد و یعنی تاسیس نمود اما این جه کمنی میدهد یکبار بگویی رضا شاه فرهنگستان زبان فارسی را تاسیس کرد و در مرحله بعد بگویی رضا شاه نام ماه های تقویم جلالی را از اسد به مرداد و از ثور به اردیبهشت تغیر داد ! خب کار فرهنگستان همین است دیگر ! اینکه نمیشود تایسیس یک فرهنگستان را از جمله اقدامات رضا شاه بدانی و عملکرد همان فرهنگستان را هم از جمله اقدامات رضا شاه بدانی ! باکه رضا شاه فرهنگستان را تاسیس کرد اما این ایده از قبل هم در دوران قاجار وجود داشت زیرا در سند فوق میبینید که نام درجه رضا خان پهلوی سرتیپ است ! درحالی که سرتیپ را با نظام قدیم میرپنج میخواندند . یا همین نام پهلوی . میبینید که از همان دوران قاجار یک باز گشتی به هویت اصیل ایران شهری به وجود آمده بود. درجات از میر پنج به سرتیپ تغیر کرده بود یا نام هایی مانند پهلوی که نشان گر هویت ایران باستان است معمول گشته بود و این ایده از اول از پهلوی بعنوان شاه نبود بلکه این ایده از دوران قاجار شروع شده و در دوران پهلوی اول پهلوی دوم و جمهوری اسلامی رفته رفته به دستاوردهای بیشتری رسیده است . در همین جمهوری اسلامی نامهایی مانند پیامک، نرم افزار ، سخت افزار از طرف فرهنگستان هدب فا سی معمول شده است.

این هم که ایران را بگویند پارس نه نامید نمیدانم دست آورد است یا نه. اول اینکه نام ایران از دوران بسیار دور ایران بوده چه در دوران هخامنشی چه پیش از آن و چه پس از آن اما اینکه ما به gerrk ها میگویم یونانیان یا اینکه ما به آلمانی ها آلمانی میگویم اما خودشان خودشان را با نام دیگر میخوانند نمیدانم خوب است دیگرانی که ما را پارس میخوانند فرقی به حال ما یا خودشان میکند که ایران بخوانند مان یا نه بهر حال اسنادی است که محمد رضا شاه از این دستاورد پهلوی اول تا حدی حتی شده حد کمی عدول کرد.

بدیهی است که نخواستیم رضا شاه را کوچک کنیم . هر چند طرفدار سنت ، مذهب و سلطنت سنتی و دینی هستیم.

ما طرفدار میراث شاهنشاه بزدگ شاه اسماعیل صفوی هستیم و یقزن داریم میراث مدرن و تجدد طلبی رضا خان میرپنج برای ایران، طنت ایرانشهری و تاج و تخت ایران مخرب و ویران گر است چنانکه خاندان پهلوی مسعول سقوط سلطنت ایران برای بار سوم در هنین امسال هستند. سلطنت میوه اتحاد دو رکن مقدس دین و دولت است که هر دو میراث الهی است و با تجدد و مدرنیته قابل جمع است