جشن های ایران باستان

بازدیدها: 130

در این نوبت از تاریخ و فرهنگ آریا به جشن های ایران باستان میپردازیم.

در ایران باستان جشن های بسیاری داشتند که ما به مهمترین آنها اشاره میکنم و چند سطر درباره اهمیت و بنیان هر کدام را مینویسیم.

جشن از واژه پرستش می آید و در ایران باستان برای پرستش خداوند و عبادت الهی جشن و شادی میکردند و باور داشتند شادی کردن و جشن پرستش الهی است.

بنیان جشن های ایران باستان یا جشن های اوستایی بسیار ساده است.

در تقویم اوستایی هر ماه ۳۰ روز داشت که ۱۲ ماه میشود ۳۶۰ روز و با پنج روز که گاهنبار نامیده میشود ۳۶۵ روز سال پدید می آمده است.

در تقویم جلالی این پنج روز به ماه هایی آذافه شد که ماه های ۳۱ روزه برگرفته از آن است.

هریک از این ۳۰ روز تقویم اوستایی یک نام دارد که عبارت لست از :

۱_هرمزد  2-بهمن 3- اردیبهشت  4-شهریور  5-سپندارمذ 6-خرداد  7-امرداد  8- دی(نام خدا)  9-آذر  10-آبان  11-خور  12-ماه  13-تیر  14-گوش  15-دی  16-مهر  17-سروش 18-رشن  19-فروردین  20-بهرام  21-رام  22-باد  23-دی  24-دین   25-ارد  26-اشتاد  27-آسمان  28-زامیاد  29-مارسپند 30-انغران

اینجا میتوانید بخوانید

و هر ۱۲ ماه این نام ها را دارد :

۱-فروردین ماه  2- اردیبهشت ماه  3- خرداد ماه  4- تیرماه  5- امرداد ماه  6-شهریور ماه  7-مهر ماه   8- آبان ماه  9- آذر ماه  10- دی ماه 11- بهمن ماه 12- سپندارمد ماه

حالا اگر هر روز و هر ماه هم نام شوند آن روز جشن است مثلا در بهمن ماه روز دوم که بهمن روز است جشن برگزار میشود. یا در ماه تیر روز ۱۳ که تیر روز است جشن تیرگان برگزار میشود .

باید توجه داشته باشیم تقویم امروزی ما متفاوت از تقویم اوستایی است و روز جشن ها مطابق با تقویم باستاتی نیست. نام تقویم امروز ما تقویم جلالی است که برگرفته از تقویم اوستایی است اما دقیقا تقویم اوستایی نیست پس ۱۳ تیر اوستایی که جشن تیرگان است با ۱۳ تیر تقویم جلالی تفاوت دارد.

۱_نوروز

نوروز شاه جشن های ایران باستان است و از عصر یخبندان درحال برگزاری است.

پایه گذار نوروز جمشید شاه پیشدادی است که در ۱۲ هزار سال پیش بقول اوستا و آنچنان که ابوریحان بیرونی میگوید آریایی ها در جنگی سخت بر اهریمن و دیو های پیرو او پیروز شدند. داستان جنگ الف ها و جمشید به نوعی دیگر در کتاب مقدس یهودیان درباب جنگ نوح و از بهشت رانده شده ها آمده است.

اشتراکات اوستا و تورات از اعجاز های مذهب شیعه است چرا که در احادیثی از ائمه هدی علیه اسلام نیز نوروز با نوح پیامبر ارتباط دارد که نشان گر عظمت علمی امامان شیعه است.

نوروز جشنی اسلامی ایرانی است که در یکمین روز یکمین ماه سال که اولین روز بهار است در فروردین ماه برگزار میشود.

آریایی های اروپا این جشن را با نام جشن پاک در اروپا برگزار میکنند.

تخم مرغ رنگی درست کردن، سبزه رویاندن و شیرینی پختن از مراسمان نوروز است.

۲-فروردینگان

نوزدهم فرودین در تقویم اوستایی فروردین نام دارد. ۱۹ هم فروردین یعنی فروردین روز فروردین ماه جشن فروردین گان است .

جشن فروردینگان جشن یادبود فروهر نیاکان و ارواح درگذشتگان است که این روز با پاکیزه کردن خانه و کاشانه، دعا و نیایش و افروختن آتش گرامی داشته میشود.

۳-اردیبهشتگان

سومین روز هر ماه اردیبهشت است. اردیبهشت از امشاسپندان و جزء شش فرشته برگزدیده است . ابتدای نام اردیبهشت با ارته و آرد آغاز میشود که به معنی راستی و درستی است و نام ایران پیش از منوچهر شاه آرتا بوده چنانکه هرودوت نیز میگوید.

اردیبهشت گان طبق گفته خلف تبریزی روز نیکویی برای آتشکده رفتن، پرستیدن خدا و روز خوبی برای حاجت خواستن از شاه جنگ و جنگاوری است.

۴- خردادگان

ششمین روز سومین ماه سال جشن خردادگان است. خرداد از جمله امشاسپندان از شش فرشته برگزیده است. شستوشوی تن از رسوم این جشن است و از آن جهت که جشنی باستانی است خب بیشتر از این که شستوشوی تن در وان و حمام مطرح باشد شستن تن در چشمه در نظر است.

۵-تیرگان

و اینک تیرگان. تیرگان از مهمترین جشن های ایران باستان است که با شادی، میهنپرستی و سلحشوری ارتباط است و رسوم جالبی دارد.

یکی از روایات مربوط به جشن تیرگان پرتاب تیر توسط آرش کمانگیر در ۱۳ تیر ماه در روز تیر از ماه تیر از قله دماوند و تایین مرز ایران است. ایرانیان که در قلعه ای در ازراف تهران در دوران منوچهر شاه محاصره شده رودند با پرتاب تیری توسط آرش پیروز شدند.

روایت دیگر گرامی داشت فرشته باران تیشتر است که در این روز مردمان بر صورت هم آب می افشانند و آب بازی میکنند.

آب بازی از جشن های مشترک ایران و ارمنستان است.

از رسوم جالب این جشن رها کردن بند هفت رنگ تیروباد است که مدتی قبل در دست بسته میشود و در روز جشن تیرگان باز نیشود و در باد رها میشود.

۶- هفتمین روز پنجمین ماه سال مرداد روز از مرداد ماه است.

امرداد به معنای جاویدان از امشاسپندان است. مردمان ایران باستان با رفتن به طبیعت جشن میگرفتند.

۷-شهریورگان

چهارمین روز ماه تقویم اوستایی شهریور نامیده میشود البته قتویم اوستایی که ماه هایش ۳۰ روزه است . شهریور روز شهریور ماه جشن اوستایی شهریورگان است . شهریور هم که از امشاسپندان است .

۸-مهرگان.

مهرگان زمانی مهمترین جشن ایران باستان بود. از عصر باستان تا دوران هخامنشی حداقل تا دوران شاهنشاه دهریوش هخامنشی سال نو در پائیز و مهرماه برگزار میشد. مهرگان در ۱۶ مهر سال اوستایی برگزار میشود. همان گونه که گفتیم ۱۶ مهر تقویم جلالی منتطبق بر ۱۶ مهر تقویم اوستایی نیست و چند روز متفاوت است. امروز زرتشتیان مهرگان را در ۱۰ مهر تقویم جلالی که برابر با ۱۶ مهر تقویم اوستایی است برگزار میکنند.

چند ایده درباره جشن مهرگان وجود دارد. یکی به تخت نسشتن فریدون شاه پیشدادی در این روز و پیروزی بر ضحاک است.

روایت دیگر ارتباط آن با فرشته مهر که در ایران باستان گرامی داشته میشد و یا ارتبات آن با آئین مهر پرستی که در برخی نقاط ایران رایج بود.

برخی بر این باورند که مهرگان در ارتباط با جشن شب یلدا و چلیه زماستانی دارد و به همین علت رنگ ارغوانی در هر دو جشن مهرگان و جشن یلدا کارفرد دارد.

۸-آبانگان

آبانگان در آبان روز آبان ناه یعنی ۱۰ آبان برگزار میشود که برابر با ۴ آبان تقویم جلالی است. در این روز آناهیتا فرشته باران و آب گرامی داشته میشود.

۹-آذرگان

آتش از مقدس ترین عناصر درمیان آریاییان بوده است. بدیهی است که ایرانیان آذر روز آذر ماه را گرامی بدارند و در این روز آتش بیفروزند و جشن بگیرند و نیایش کننند‌ .

جشن آذرگان مصادف با آذر روز آذر ماه یعنی ۹ آذرماه تقویم یزدگردی است . ابوریحان بیرونی چنین گفته است :

….روز نهم آذر عیدی است که به دلیل هم‌نام بودن روز و ماه به آن آذر جشن می‌گویند. در این روز باید آتش افروخته شود و این روز، جشن آتش است که به نام فرشته‌ای که موکل بر تمام آتش‌هاست، نامگذاری شده است. زرتشت دستور داده که در این روز آتشکده‌ها زیارت شوند و در کارهای جهان مشورت انجام گیرد….

۱۰- خرم روز

خرم روز یک دی ماه است. دی از نام های خداوند بزرگ است و هر ماه ۴ روز به نام خداوند نام گذاری شده . ۱ هر ماه هرمزد روز .۲ هشتم هر ماه ، ۳ ۱۵هم هر ماه و ۲۳ هر ماه.

از این جهت که این روز ها با یک دیگر اشتباه نشوند هر روز را به روز بعد میخوانند مثلا هشتم را دی به آذر زیرا آذر روز ۹ هر ماه است.

حالا جالب است برخی میگویند اولین روز بهار زمانی ۱ دی ماه بوده است یعنی زمانی اولین روز سال با اولین روز دی ماه شروع مزشده است یهنی روز خدا در ماه خدا برابر با جشن خرم روز که بهار و امروزه نوروز نامیده میشود. از این جهت که گفتیم در تقویم اوستایی ۵ روز اذافه می آید که جشن های جداگانه ای دارد با این حال یک چهارم روز هر سال عقب می افتد پس هر چهر سال تقویم یک روز جا می ماند پس در طول هزاران سال دی ماه از اول بهار به اول زمستان رسیده و آنجا تسبیت شده است و در زمان ساسانیان هم نوروز را که در اول فروردین برگزار میشده را جشن میگرفتند و هم خرم روز را که در اصل نوروز اصلی آن بوده. اگر این باور درست باشد پس جشن های دیگر هم احتمالا سر جایش نیستند . این نظر و ایده در کتاب فرهنگ اساطیر ایران آمده است. در جای دیگر نیافتم.

۱۲. بهمنگان .

بهمنگان میشود ۲ بهمن . بهمن روز بهمن ماه. اگر فرض کنیم در هزاران سال پیش دی اولین ماه بهار بوده و یک یک واقعی اول دی ماه بوده یعنی روز خدا و ماه خدا پس دو دو میشده دوم بهمن ماه زیرا بهمن دومین ماه سال میشده. دومین روز ۱۱ ماه سال جشن بهمنگان در ارتباط با اندسشه نیک است زیرا بهمن به معنی اندیشه نیک است که در برابر اهریمن قرار میگیرد یعنی بد اندیش .

۱۳- سپندارمذ گان .

روز عشق در تیویم آریایی‌. روزی که بقول ابوریحان بیرونی مردان بر زنان بخشش میکنند. ۵ ماه اسفند یعنی روز اسپندهرمذ از ماه اسپند جشن اسفندگان و یا سپندارمذ گان است که به جشن زن و عشق معروف است اما در تقویم جلالی در ۲۹ بهمن برگزار میشود. ابوریحان بیرونی در این باره میگوید. … این روز عید زنان بوده و در این عید مردان به زنان بخشش می‌نمودند…

۱۴- جشن یلدا.

درباره شب یلدا و جشن چله بسیار باید ندشت. یلدا یکی از بزرگترین حشن های آریایی است که با نام دیگر در اروپا برگژار میشود یعنی جشن کریسمس. این جشن برابر است با بلند ترین شب سال و کوتاه ترین روز سال یعنی آخرین شب آذرماه و اولیین روز دی . گفته اند در اولین روز دی خورشید زاده میشود که در ارتباط با عقاید کشاورزان عصر های بسیار باستانی است. بسیار باستانی. در این شب معمولا میوه های سرخ رنگ که هم رنگ آتش است تهیه میشود مانند انار، هندوانه و کدو و رسم است این میوه ها را بر دستار سرخ یا ارغوانی بگذارند. در گذشته باور داشتند میترا در این شب در دل کوهی در تاریکی های غار از سنگ سرد زاده شد. از نظر مذهبی مشخص نیست وابسته به چه دینی، چه شخصی یا چه چیزی است .

۱۵-سده

جشن سده این جشن در ۱۰ بهمن برگزار میشود. در این جشن آتشی بزرگ افروختا میشود و زنان و مردان دور آن حلقه میزنند. این جشن یکی از بزرگترین جشن های آریایی است.

.

ر