نام ایران در کتیبه سه زبانه شاهنشاه ایران شاپور یکم در نقش رجب
بازدیدها: 0
شاهنشاه بزرگ شاپور یکم یا شاپور کبیر دومین شاهنشاه از خاندان بزرگ ساسانی است که یادگاری ارزشمند از او در نقش رجب برجای مانده و آن نقش برجسته نقش رجب است.شاهنشاه شاپور کبیر یکی از بزرگترین شاهنشاهان تاریخ ایران و یکی از بزرگترین فرمانروایان جهان و یکی لز بزرگترین جنگجویان تاریخ است.
در دورانی که شاهنشاه اردشیر بابکان شاهنشاه ایران بود و شاپور یکم جانشین او بود و در دوران پادشاهی این شاه بزرگ، در سه جنگ بزرگ با روم ، سه امپراتور رومی از شاپور یکم بعنوان جانشین شاهنشاهی و شاهنشاه شکست خورده، کشته و اسیر شدند.
اهمیت نقش برجسته نقش رجب در این است که به صورت آشکار نام ایران و آن ایران در آن بکار رفته است. ایران معنی سرزمین آریایی ها را میدهد و آنیران معنی سرزمین نا آریایی ها را میدهد.در کتیبه شاهنشاه داریوش هخامنشی و خشایارشا شاه نام ایران ( میهن آریایی) بصورت hariya هاریا آمده که هرودوت نیز در کتاب تاریخ خود میگوید مادها را پیشتر آریانا میخواندند.متن کتیبه نقش رجب از زبان شاهنشاه شاپور یکم به فارسی و یونانی چنین است.
کتیبه سینه اسب در نقش رجب به سه زبان است: پارتی، پارسی میانه (پهلوی) و یونانی .
متن و ترجمه کتیبه
متن کامل کتیبه که توسط پژوهشگران بازخوانی شده، چنین است :
این پیکرِ (خدایگانِ) مزداپرست، سرور شاپور، شاهنشاه ایران و انیران، که چهرهاش از ایزدان است، پسرِ (خدایگانِ) مزداپرست، سرور اردشیر، شاهنشاه ایران که چهرهاش از ایزدان است، و نوهٔ سرور بابک، شاه است.
متن یونانی این کتیبه چنین است:
τὸ π[ροσωπο]ν ִτִοִύτο Μαִσδάσνου θεοῦ
ִΣαπώ[ρ]ִοִυ, [βασιλέως β]ασιλέων [Ἀριανῶν]
καὶ Ἀναρִιִαִνῶִν ִἐִκ ִγִέִνους θεִῶ[ν υἱοῦ]
Μαִσ[δάσ]ִνου θεοῦ Ἀρταξάρου, β[ασιλέως]
βασιλέων Ἀִριανῶν, ἐִκ γέִν[ους θεῶν]ִ
ἐγόνου θεοῦ Παπάκου βασιλ[έως]
این شاهنشاه بزرگ را با تاج دندانه دار و گویسان بر سر میبینیم که دست راست به سوی آتشکدهای که جلو اوست دراز کرده و دست چپ بر قبضه شمشیر دارد. جامهای فاخر بر تن دارد که با مروارید و نگینهای گرانبها آراسته شده و کمربندی پهن، شکوه فرمانروایی اش را دوچندان میکند. در پشت سر او، دو تن از بزرگان درباری ایستادهاند با کلاه های گرد و جامه های بلند که نشان از مقام والای ایشان دارد. یکی از آنها دست به احترام بر سینه دارد و دیگری شاخهای بر دست گرفته که نماد پیروزی و فرخندگی است. در مقابل شاهنشاه، موبدی ایستاده با کلاه مخصوص و دستانی برافراشته که آتش مقدس را برمی افروزد و این صحنه، آیین تاجگذاری یا شکست روم را روایت میکند.
نقشبرجسته بر صخرهای آهکی در دامنه کوه حسینکوه حجاری شده و ارتفاع آن نزدیک به چهار متر و عرضش بیش از سه متر است. در بالای آن، فروهر یا همان فر ایزدی به شکل بالهایی گشوده نقش بسته که نشان از تأیید الهی بر پادشاهی شاپور دارد. بر سینه شاهنشاه، زنجیری از مروارید دیده میشود و انگشتری بزرگ بر دست راستش که نماد قدرت و پیمان با ایزدان است. در پایین نقش، رد پاهایی حجاری شده که برخی پژوهشگران آن را نشانهای بر جایگاه قدسی این مکان میدانند.
جایگاه این نقش برجسته در نقش رجب، در شمال تخت جمشید و در فاصله نزدیک به سه کیلومتری از آن بنا و آثاری کهن جای گرفته است. در همین نزدیکی، نقش برجسته اردشیر بابکان و نیز نقش برجسته شاپور دوم و کرتیر موبد بزرگ را میتوان دید که هر یک گوشهای از تاریخ پرشکوه ساسانی را روایت میکنند. از نقش رجب تا شیراز که که نشهر این دیار است، کمتر از ده کیلومتر راه است و تا اصفهان که از بزرگترین شهرهای ایرانزمین به شمار میرود، نزدیک به پانصد کیلومتر فاصله دارد و تا پایتخت، تهران بزرگ، نیز نزدیک به هفتصد کیلومتر راه است.
آنچه این نقشبرجسته را از دیگر آثار همدوره متمایز میکند، کتیبهای سه زبانه به پارسی میانه، اشکانی و یونانی است که بر گرداگرد آن حجاری شده. این کتیبه که یادگاری ماندگار از دوران اوج شاهنشاهی ساسانی است، نه تنها شکوه نظامی و سیاسی شاپور را به نمایش میگذارد، بلکه نشان از دیپلماسی هوشمندانه او دارد که میخواست پیام قدرت خویش را به همه سرزمین های زیر فرمان و حتی فراتر از مرزها برساند. استفاده همزمان از سه زبان، بیانگر نگاه جهانی این شاهنشاه بزرگ است که خود را نهتنها شاه ایران و انیران، بلکه فرمانروایی با پیامی برای همه اقوام و ملتها میدانست. پوشاک، تاج، آرایه ها و حتی حالت اندام هر یک از چهره های این نقش، با دقتی شگفت انگیز تراشیده شده تا آیین، قدرت و شکوه شاهنشاهی ساسانی را برای هزارهها به یاد
در پست پیشین به نقش برجسته نقش رستم شاهنشاه اردشیر بابکان اشاره کردیم .
میتوانید از وبگاه تاریخ و فرهنگ آریا حمایت کنید.
