نقش برجسته نبرد شاهنشاه هرمز دوم ساسانی با سوار دشمن در نقش رستم فارس
بازدیدها: 0
نقش برجستهای که از آن مینویسم، یکی از باشکوهترین و هیجانانگیزترین صحنههای نبرد در دل کوههای تاریخی ایران است؛ نقش برجسته سوارکار پیروز، شاهنشاه هرمزد دوم ساسانی که در محوطهٔ شگفتانگیز نقش رستم، در نزدیکی شیراز، جاودانه شده است.
شرح صحنه: شکوه یک شاهنشاه سوارکار
تصویر، لحظهای از اوج قدرت شاهنشاه هرمزد دوم را روایت میکند که بر اسبی نیرومند نشسته و با نیزهای بلند، دشمنی شکستخورده را از اسب به زیر میکشد. این دشمن که احتمالاً یکی از شاهزادگان یا سرداران ارمنی به نام «پاپاک» بوده، در حالی که کلاهخود از سرش افتاده، با التماس به شاه نگاه میکند . در این چهرهنگاری، لباسها و تجهیزات با جزئیات بینظیری حجاری شدهاند تا عظمت و شکوه ارتش ساسانی را به رخ بکشند.
جزئیات لباس شاهنشاه، شاهکار هنر ساسانی است. هرمزد دوم ردایی بلند و شاهانه پوشیده که روی سینه و شانههایش با نقوشی از دایرهها و نوارهای تزیینی، آراسته شده و کمربندی پهن، آن را در بر گرفته است. شلوار گشاد او تا روی چکمههای بلندش جمع شده و شاهیدانههای (ریبانهای بلند) بر روی شانههایش، نماد قدرت و شکوه است. موهای مجعد و بلند او که از کلاهخود خارج شده، بر چهرهاش سایه انداخته و جامههای دشمن مغلوب نیز با چینهای عمیق و ساده، نمودار شکست و ذلت است .
اما شاید مهمترین و پرمعناترین عضو این صحنه، پرچمداری باشد که درست پشت سر شاه، بر اسبی میتازد. او با دستی استوار، پرچم شاهنشاه را استوار نگه داشته است، این چرم متفاوت از پرچم های رایج کنونی یا آنچه درفش کهویان میپندهرند است. در این نقش برجسته خبری از درفش کاویان که تصور میشود پرچم ساسانیان بوده نیست بلکه با درفشی روبرو هستیم که از چند گوی و نوهر آویخته ساخته شده است که نشان دهنده تفاوت درفش تاریخی ساسانیان و داستان های اسطوره ای مانند درفش کاویان است.
منابع تاریخی درباره درفش کاویان در دوران هخامنشی ، اشکانی و تا اواسط حکومت ساسانیان سکوت میکند. در همین نقش برجسته ما درفش شاهنشاهی یا شاهنشاه را میبینیم که بسیار متفاوت از درفش کاویان است.
شاید چیزی که ما می اندیشیم درفش کاویان در آثار تاریخی است صلیب یا هرگونه وصیله متافیزیکی باشد یا کاربرد آئینی داشته باشد و دلیل آن هم بکار بردن درفش دیگر در این نقش برجسته است.
. اهمیت این پرچم در صحنه، فراتر از یک عنصر تزیینی است. این پرچم، نماد کیان شاهنشاهی، روحیهٔ سپاه را حفظ میکرد و وجه تمایز لشکر ایران از دشمنان بود. حضور پرچمدار در پشت سر شاه، یعنی پشتوانهٔ الهی و ملی پشت سر فرمانده، آن هم در میانهٔ نبردی تنبهتن، نشان از شکستناپذیری سلطنت ساسانی دارد.
محل و ابعاد نقش برجسته
این نقش برجسته ساسانی در دل محوطهٔ تاریخی نقش رستم، به عنوان یکی از آثار باستانی شاخص ایران، جای گرفته است . این محوطه در فاصلهای حدود ۶ کیلومتری از تخت جمشید (یا حدود ۱۲ کیلومتری شمال غربی مرودشت) و تقریباً ۸۰ کیلومتری شمال شرقی شیراز، قطب بزرگ آثار گردشگری شیراز، واقع شده است. فاصله آن از تهران، حدود ۹۵۰ کیلومتر است.
ابعاد دقیق این نقشبرجسته چیزی حدود ۷ متر و نیم عرض و ۴ متر ارتفاع تخمین زده میشود. از نظر موقعیت، در میان چهار نقش برجسته ساسانی کندهشده در زیر قبور هخامنشی، سومین نقش از سمت راست است که در سمت چپ نقش پیروزی شاپور اول و در سمت راست نقش بهرام دوم (البته برخی منابع ترتیب دیگری ذکر کردهاند، اما جایگاه آن در میان این مجموعه ثبت شده) قرار دارد . هرچند در برخی متون این نقش به شاپور دوم هم نسبت داده شده، اما شواهد و پژوهشهای جدید، انتساب آن را به هرمزد دوم قطعی میدانند .
تاریخچه و بافت تاریخی: ساسانیان و هرمزد دوم
دورهٔ حکومت ساسانیان (۶۵۱-۲۲۴ میلادی) که با شورش اردشیر بابکان علیه اشکانیان آغاز شد، دورهای از احیای شکوه ایران باستان بود . اما این شکوه، پس از قرنها جنگ و فرسایش، با حملهٔ اعراب مسلمان و سقوط شاهنشاهی در سال ۶۵۱ میلادی، برای همیشه به تاریخ پیوست. این نقش برجسته در زمانهای حک شده که ساسانیان در اوج قدرت خود بودند.
هرمزد دوم، حدوداً سالهای (۳۰۹-۳۰۳ میلادی) شاهنشاه بود . او پس از پدرش، نرسی، بر تخت نشست و در دوران کوتاه حکومتش، جنگهای متعددی با امپراتوری روم و همچنین شورشهای داخلی در ارمنستان و سیستان داشت. این نقش برجسته، دقیقاً برای گرامیداشت یکی از همین پیروزیهای نظامی او حکاکی شده است. اگرچه اطلاعات دقیقی از طول حکمرانی او در دست نیست، اما سنگنگارهٔ نقش رستم، مهمترین سند باقیمانده از دوران پادشاهی اوست. پس از هرمزد دوم، پسرش شاپور دوم (که به شاپور ذوالاکتاف مشهور است) به سلطنت رسید و طولانیترین دورهٔ حکومت ساسانی را تجربه کرد.
اهمیت در گردشگری ایران
امروزه، نقش رستم با این نقش برجسته فاخر، به عنوان یکی از بهترین اماکن گردشگری ایران و مقصدی محبوب برای گردشگری و توریسم داخلی و خارجی محسوب میشود. گردشگران در ایام تعطیلات نوروز و تابستان، با بازدید از این محوطه، علاوه بر تماشای این صحنهٔ تاریخی، میتوانند از دیگر آثار تاریخی ایران در اطراف، مانند آرامگاه داریوش بزرگ، نقش برجسته شاپور اول (صحنه پیروزی بر والرینوس امپراتور روم) و نقش برجسته بهرام دوم دیدن کنند. این مجموعه با قدمتی بیش از ۱۷۰۰ سال، همچنان پس از قرنها، روایتگر قدرت و هنر نیاکان ماست و هر بینندهای را مجذوب شکوه و دقت بینظیر جزئیات خود میسازد.
نقش برجسته نبرد شاهنشاه بهرام دوم با سرباز رومی
معماری کاخ اردشیر بابکان در استان فارس_فیروزآباد
نام ایران در کتیبه سه زبانه شاهنشاه ایران شاپور یکم در نقش رجب
نقش برجسته دیهم ستانی شاهنشاه اردشیر بابکان از اهورامزدا
