کتیبه شاهنشاه خشایارشا شاه معروف به کتیبه حرمسرا

بازدیدها: 0

در این نوشته از تاریخ و فرهنگ آریا میخواهم به یکی از میراث های ادبی ۲۵۰۰ سال ایران یعنی کتیبه هخامنشی شاهنشاه خشایارشاه که به کتیبه حرمسرای خشایار شاه معروف است اشاره کنم.

این کتیبه در تخت جمشید پیدا شده و یکی از اتاق های ملکه یا گارد شاهنشاهی پیدا شده که دقیق اش مشخص نیست اما

به کتیبه حرمسرا معروف است.

محتوای این نوشته را میتوان در پنج بخش تقسیم کرد.

۱_ستایش اهورامزدا خدای یگانه

۲_معرفی شاهنشاه خشایارشا شاه

۳_تبارنامه شاهنشاهی

۴_پیرامون روند جانشینی شاهنشاه خشایارشا شاه

۵_درخواست و دعای یاری خشایارشا شاه از خداوند بزرگ و یکتا

این کتیبه مانند دیگر کتیبه های هخامنشی بر وحدت دین و حکومت و مشروعیت دینی پادشاهی اشاره میکند چنانکه داریوش کبیر و دیگر شاهان هخامنشی حکومت خود را از اهورامزدا میانستند و بقای حکومت خود را منوت به ارهده الهی میدانستند.

در این کتیبه باز هم به تبار نامه داریوش و خشایارشا شاه بر میخوریم.

**

خدایی بزرگ است اهورامزدا، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که انسان را آفرید، که شادی را برای انسان آفرید، که خشایارشا را پادشاه کرد، یک پادشاه برای بسیاری، یک فرمانروا برای بسیاری.

من خشایارشا هستم، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه سرزمین‌های دارای مردمان بسیار، شاه در این زمین بزرگ و پهناور، پسر شاه داریوش، هخامنشی.

شاه خشایارشا می‌گوید: پدرم داریوش بود؛ پدر داریوش، ویشتاسپ نام داشت؛ پدر ویشتاسپ، ارشام نام داشت. ویشتاسپ و ارشام هر دو زنده بودند -چنانکه اهورامزدا خواست- هنگامی که داریوشِ پدرم را شاه این زمین کرد.

شاه خشایارشا می‌گوید: داریوش پسران دیگری نیز داشت، اما -چنانکه اهورامزدا خواست- داریوش پدرم، مرا پس از خود بزرگ‌ترین قرار داد. چون پدرم داریوش از تخت (شاهی) به زیر رفت، به لطف اهورامزدا، من بر تخت پدرم شاه شدم.

چون شاه شدم، کارهای نیک بسیاری انجام دادم. آنچه را که پدرم ساخته بود، نگهداشتم و کارهای دیگری نیز افزودم. آنچه من ساختم و آنچه پدرم ساخت، همه به لطف اهورامزدا ساختیم.

شاه خشایارشا می‌گوید: اهورامزدا مرا، کشورم و آنچه را پدرم ساخته است، محافظت کند. باشد که اهورامزدا از این (همه) محافظت کند.

این کتیبه ۲۴ سطر دارد و به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی با خط میخی نوشته شده. خط میخی هخامنشی بر خلاف خط میخی بین‌النهرین که صدها نشانه داشت، در این دوره به خطی نیمه‌هجایی با حدود ۵۰ نشانه تبدیل شده بود و از چپ به راست نوشته می‌شده. این لوح سنگی از جنس سنگ آهک تیره و به ابعاد تقریبی ۲۵ در ۳۳ سانتیمتر است و وزنی حدود ۱۵ کیلوگرم دارد. این کتیبه را هیئت باستان‌شناسی دانشگاه شیکاگو در کاوش‌های تخت جمشید در سال ۱۹۳۶ میلادی پیدا کردند و ترجمه آن توسط ارنست هرتسفلد، والتر هینتس و ریچارد هالوک انجام شده. این لوح هم‌اکنون در موزه ملی ایران در تهران نگهداری می‌شود و نمونه مشابهی از آن در موزه شیکاگو نیز موجود است. محتوای این کتیبه با کتیبه داریوش در بیستون و کتیبه‌های گنج‌نامه همدان از حیث ستایش اهورامزدا و معرفی تبارنامه و نسبت دادن پادشاهی به مشیت ایزدی، شباهت کامل دارد.