عصر زندگانی رستم، جهان پهلوان ایران.
بازدیدها: 1
رستم در چه دوره ای زندگی میکرد؟ شاید این پرسش برای شما پیش آمده باشد. بزرگترین پهلوان شاهنامه و ادبیات حماسی ایران، رستم در چه دوره ای زندگی میکرد و پادشاه رستم چه کسی بود ؟
این پرسش یعنی زمان زندگانی رستم برای بسیاری پیش آمده و پاسخ های فراوانی برای آن مطرح شده است. پاسخ هایی که برخیشان درست و برخیشان بسیار دور از حقیقت اند.
مثلا گفته اند رستم پهلوانی اشکانی بوده که از شمار جنگجویان یکی از شاهنشاهان اشکانی در جنگها شرکت میکرده و در دوره اشکانی که پهلوانی بسیار ارزش داشته رستم تبدیل به نمونه و سرآمد پهلوانان پارتی شده است. وحتی برخی پارافراتر گذاشته و یکی از سرداران دوران اشکانی، سپهبد سورنا را رستم دستان خوانده اند و بسیار شباهتا یافته اند که اینکه خاندان سورنا بر سیستان فرمان میراندند و رستم نیز فرمانروایی سیستان بود یا اینکه سیستان از قوم سکایی می آید و پارتها و اشکانیان و خاندان سورنا نزدیکی بسیار با سکا ها دارند. و این گونه نزدیکی ها میان اشکانیان، خاندان سورنا و خاندان دستان .
حتی پا را میتوان از این فراتر گذاشت و پنداشت شاهنامه عصر ملوک الطوایفی دوران اشکانی را در پیوند با پهلوانان شاهنامه بکار برده است. آنجا که رستم و خاندان سام در جایگاه فرمانروایی سیستان در عمل شاهک سیستان بودند . میدانیم که در دوران اشکانی نیز شاهنشاه با بکارگیری شاهک ها کشور و لشگر را اداره میکرد.
اما همه اینها خیال و افسانه است. نه رستم سکایی بود و نه در دوران اشکانی میزیست و حتی نه در دوران تاریخی زندگی میکرد. شاید آن سند تاریخی اشکانی که نام رستم در داستانی آمده گواه حضور رستم یل سیستان پهلوان ایران در آن دوره باشد اما اگر چنین است پس درباره نقاشی رستم در عصر ساسانی در آسیای مرکزی چه باید گفت ؟
برای پاسخ این پرسش تنها یک اصل شاهنامه، میراث مشترک آریایی که تمام تاریخ دوران آریایی از نخستین انسان تا شاهنشاه یزدگرد سوم در آن آمده را باید خواند و پاسخ این پرسش در آن است.
شاهنامه میگوید رستم یل عصر پهلوانی بود و نه تاریخی ! در شاهنامه سه عصر داریم . ۱_عصر اساطیری یا پیشدادیان . ۲_عصر پهلوانی ۳_عصر تاریخی
آفرینش کیومرث نخستین انسان توسط خداوند تا دوران پادشاهی فریدون پیشدادی را دوره اساطیری و پیشدادیان خوانده اند. در این دوره قواتین روابط انسانی پدید آمده. مانند طبقات اجتماعی، نظام پادشاهی، آهنگری و ذوب فلز، پیدایش آتش، کشاورزی، ریسندگی، آشپزی، سپاهیگری و بسیاری دیگر .
دوران فریدون تا بهمن. زمانی آهنگران با پتک آهن سرخ را تبدیل به سرنیزه سپاه فریدون میکردند و گرز گاو سر فریدون شکل میگرفت و خاندانهای پهلوانی مانند خاندان گشوادگان، خاندان سام نریمان، نوذریان و دیگران پدید آمدند. پایان این دوره با حمله بهمن به کین خون اسفندیار به زابل پایتخت سیستان و کشتار خاندان رستم پایان یافت و اینجا پاسخ پرسش اصلی را در میابیم اما هنوز باید کمی جلو گرفت.
دوران تاریخی به دوران تاریخی میگویند که هخامنشیان را تا پایان دوران ساسانیان شامل میشود. بهمن از اولین حضور هخامتشیان تا پایان کار شاهنشاه یزرگرد سوم است.
بدیهی است وقتی درباره دوران تاریخی در شاهنامه صحبت میکنیم درباره هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان سخن میگویم و بدیهی است این رستم دستان در هر دوره ای که زندگی میکرد پیش از دوران هخامتشی بوده و تغریبا میشود گفت در دوران اشکانی نبوده هست .
شاهنامه به روشنی تدضیح میدهد که پادشاه دوران کیانی در اینجا بهمن به بازماندگان خاندان سام در سیستان میتازد و در آنجا کشتار راه می اندازد. این جنگ میتواند نوعی نشانه یایان یک عصر و آمدن عصر دیگر باشد .
به این معنی که با روی کار آمدن دولت شاهنشاهی زمانه و دوران پادشاهی های کوچک، سپاه های چند هزار نفری و پهلوان های یکه بزن دیگر تمام شده.
حتی این جایگزین شدن دوران هارا میتون به پیش از بهمن رساند. آنجا که اسنفدیار به فرمان ویشتاسپ به جنگ رستم می رود. رستمی که نامه و منشور آزادی از کیکاوس دارد.
فرمان بستن دست رستم میتواند نشانه پایان دوران پهلوانان باشد. پهلوانانی که با روی کار آمدن دین های متمرکز و انسجام یافته مانند مزداپرستی و گرد آمدن گروه بزرگی از مردم دور دین و حکومت، برآمدن دوران آهن و فولاد و بکارگیری استراتژی های جنگی، جنگ های تک نفره، قدرت بدنی و نیرومندی یک جنگجو دیگر بکار نمی آید !
معلوم استردوران پهلوانی و دوران رستم دوره ای بوده که پادشاهی های محلی و جنگجویان قبیله ای زندگی میکردند. دورانی که استعداد یک سپاه بین چند صد تن تا چند هزار تن بوده. در این شمارش های کم است که جثه و تن پهلوان بکار می آید. زمانی زور یک تن به چشم می آید که سپاه روبرو کم تعداد اند و اگر پهلوان با دو حرکت چند تن از دشمنان را از پا در بیاورد درصدی از سپاه دشمن نابود میشود و روحیه دشمن از بین میرود وگرنه اگر پهلوان به سپاه صد تا دویست هزار تنی بزند هر چقدر هم جنگاوری کند و از دشمن نابود کند، بسیاری از دشمنان در میان جمعیت حتی متوجه هم نمیشوند!
اصلا خودتان نگاه کنید، در زمان ساسانیان حتی از دوران هخامنشیان سپاه ایران یک استراتژی کشنده داشت، تیرباران انبوده از دور! یک جنگجو هرچقدر هم نیرومند باشد در انبوه باران تیر که روز سمید را شب سیاه میکند چند ثانیه هم زنده نمی ماند.
معلوم است رستم دستان در دوره ای زندگی نمیکرده است که سپاه خودی یا دشمن شمارش چند صد هزار تن داشته باشد وگرنه پهلوان در باران تیر گم میشد!
از داستان عاشقانه زریر و آوداتیس بر می آید که عصر عصرِ دولت های محلیِ کوچک بوده که شاهزاده هرا( ایران/آریانا/آذربایجان) راه می افتد و میرود خواستگاری دولت شهر یونانی .
طبیعی هم هست. اولین شاهنشاه جهان کوروش کبیر بود. سپس اسکندریان و رومیان از راه رسیدند و در هیاهوی جمعیت جای زیادی برای قهرمان شاهنامه نیست.
