متن لوح کی کولی کهن ترین متن آریایی
بازدیدها: 1
اگر لوح آنیتا که یک متن هیتیایی است را نخستین متن آریایی حساب نکنیم متن کی کولی نخستین متنی است که نامها و واژگان آریایی درآن آمده است.
بته اینجا پرسش این است آریایی ها کیستند ؟ نوهدگان آبتین و فرانک یا نوهدگان ایرج نوه آبتین و فرانک ؟
آبتین سه پسر داشت که فریدون سومین پسر و جانشین آبتین بود. آبتین همو که تورانیان اسکانیدناوی و تورانیان ژرمن اورا اودین و همسرش را فریک مینامند.
فریدون سه پسرداشت که پس از تور و سرم ایرج سومین پسر و جانشین فریدون بود. حالا دو قوم تاریخی داریم یکی میتانی که آریاییِ از تبار ایرج بودند و لوح کی کولی که از نام کی اَش معلوم است ایرانی است و دیگری هیتی ها همسایه و دشمن میتانی ها که از تبار سرم برهدر ایرج و نوه آبتین بودند.
حالا به یک فرض میتوان گفت آریایی ها فرزندان ایرج هستند و به یک فرض مدرن میتوان گفته همه نوادگان آبتین از نژاد آریا هستند و این نژاد در معنای مدرن که زیستشناسی در عصر تازه و نوین حاصل شده و نژاد و تبار در معنای باستانی با معنای نوین آن متفاوت است.
پس اگر نژاد آریا در معنای نوین و علمی در نظر بگیریم متن آنیتا با ۱۷۰۰ تا ۱۸۰۰ پیش از میلاد متعلق به هیتی ها کهن ترین متن آریایی است . اگر قومیت آریا که در باستان نام داشته را در نظر بگیریم متن کی کولی میتانی کهن ترین متن آریایی است.
دولت هیتی نخستین پادشاهی آریایی
اینجا با اینکه ما نوهدگان آبتین از جمله رومیان و تورانیان را آریایی میدانیم و هیتی را اولین دولت تاریخی آریایی میدانیم اما اینجا میخواهیم متن کی کولی را برای شما معرفی کنیم .
معروف است که متن میتانی اولین متنی است که نام های آریایی آنجا آمده است ، حداقل برخی پژوهشگران که شامل ما نمیشود به آن اعتقاد دارند.
متن کیکولی کهنترین متن آریایی با حدود ۳۵۰۰ سال یعنی نزدیک ۱۵۰۰ پیش از میلاد است که بازمانده پادشاهی آریایی میتانی در منطقه آناتولی و شمال سوریه و شامات کنونی است.
اینکه آریاییها دقیقاً چه کسانی بوده و هستند در دو قرن اخیر دعواها و جنجالهای بسیاری بوده است. تا پیش از پایان جنگ دوم جهانی کسانی را که امروز هند و اروپایی میخوانند را آریایی میخواندند، اما امروزه در جهت تخریب آلمان قرن ۱۹ و ابتدایی قرن ۲۰ تنها ایرانیان و هندیها را آریایی میخوانند و از نام هند و آریایی برای این دو ملت استفاده میکنند در حالی که اروپاییها را هند و اروپایی میخوانند.
به تعبیر دیگر آلمانی پیش از اینکه در جنگ دوم جهانی شکست بخورند خود را آریایی میخواندند و ما پیشتر ثابت کردیم واژه Herr نام و شکل کهن نام یونانی ARYA و فارسی باستان HARIYA بوده است. بهرحال از نظر برخی دانشمندان غربی آلمانیها هندو اروپایی هستند نه آریایی.
و معروف است مردم ماد، پارس و پارت سه قوم آریایی هستند و این متن یعنی متن کیکولی مربوط به پادشاهان آریایی میتانی است که نام برخی افراد، اعداد و اشاره به برخی چیزهای آریایی مانند اسب و گردونه و آثار کهن آریایی دارد.
ما پیشتر گفتیم فرزندان آبتین از سه قوم آریا یا ایران، توران و رومی هستند و اروپاییها را از نظر قومی تورانی و رومی خواندیم و هند و ایرانیها را آریایی خواندیم. اما نام نژاد فرزندان آبتین را با توجه به اینکه علم نژادشناسی پدیدهای نوین و بسیار جوان است و ریشه باستانی ندارد و برگرفته از ایرج نوه آبتین را آریا میدانیم. یعنی از زاویه نگاه دیگر اگر اروپاییها و آلمانیها از نظر قومی آریایی نیستند اما از نظر نژادی آرایی هستند چرا که تفاوت است بین قوم و نژاد.
پس اگر اروپاییها را تورانی و رومی حساب کنیم در اصل رومیها از تبار هیتیها هستند که امروزه مردمان هند و اروپایی بودند که به همراه میتانی آریایی دیگر قوم هند و اروپایی دو ابرقدرت ۳۵۰۰ سال پیش را تشکیل میدادند.
بنا بر فرض من هیتیاییها از نژاد آریا بودند یعنی از تبار آبتین و فریدون اما از تبار ایرج نبودند اما میتانیها هم از تبار آبتین و فریدون بودند اما از تبار ایرج و آریا نیز بودند.
این متن درباره پرورش اسب است که میدانیم اسب حیوانی بوده که توسط آریاییها اهلی شده و تاریخ و فرهنگ آریایی وابستگی بسیاری به اسب دارد چرا که تاریخ آریایی تاریخ جنگاوری و سلحشوری و عرفان است.
این متن توسط کی کولی مربی اسب باستانی نوشته شده است که از نام او ایرانیت میبارد. کی نامی است که در نام پادشاهان اصیل ایران مانند کی کاووس ، کی کشتاسب و کی لهراسپ میبینیم . کی نامی است که در شاهنامه آمده و در این متن برای اولین بار میبینیم.
در این متن اشاره به دیوان آریایی شده است.
پادشاهی میتانی و جایگاه آن در تاریخ آریایی
میتانیها در اوج قدرت خود (حدود ۱۵۰۰ تا ۱۳۵۰ پیش از میلاد) یکی از چهار ابرقدرت خاور نزدیک باستان بودند؛ در کنار هیتیها در آناتولی، مصر در جنوب و بابل در بینالنهرین. قلمرو میتانی از کوههای زاگرس در شرق تا سواحل مدیترانه در غرب امتداد داشت و شمال سوریه و بخشهایی از عراق امروزی را دربر میگرفت. زبان مردم عادی میتانی هوری بود، زبانی که نه تنها هندواروپایی نبود، بلکه به هیچیک از خانوادههای زبانی شناختهشدهٔ آن دوران تعلق نداشت. اما طبقهٔ حاکم و نخبگان نظامی میتانی، زبانی کاملاً متفاوت داشتند: هندوآریاییِ کهن، همان زبانی که بعدها در سرودهای ریگودا در هند تجلی یافت.
هیتیها و میتانیها؛ دو ابرقدرت، دو سرنوشت
رابطهٔ میتانی و هیتی در نیمهٔ دوم هزارهٔ دوم پیش از میلاد، رابطهای بود سرشار از جنگ و صلح، رقابت و همپیمانی. هیتیها که در آناتولی مرکزی (ترکیهٔ امروزی) استقرار داشتند، به تدریج قدرت گرفتند و با میتانیها بر سر تسلط بر سوریه و شمال بینالنهرین به رقابت برخاستند.
اوج این رقابت در دوران شاه شوپیلیولیومای یکم، پادشاه بزرگ هیتی (حدود ۱۳۴۴–۱۳۲۲ پیش از میلاد) رخ داد. او پس از لشکرکشیهای پیدرپی، توانست پایتخت میتانی یعنی واشوگانی را تصرف کند و این پادشاهی را به شکست بکشاند. پس از این پیروزی، عهدنامهٔ شاتّیوازه بین شوپیلیولیومای هیتی و شاتّیوازه، شاهزادهٔ تبعیدی میتانی که به هیتیها پناهنده شده بود، منعقد گردید. شاتّیوازه با سوگند یاد کردن بر نام دیوان آریایی، رسماً تابع شاه هیتی شد و متحد او گردید. در این عهدنامه، نام دیو میترا، دیو وارونا، دیو ایندرا و دیو ناسَتیه (دوقلوهای اَشْوین) به عنوان گواهان پیمان ذکر شده است.
محل کشف و اهمیت باستانشناختی
متن کیکولی بر روی چهار لوح گِلی به خط میخی نوشته شده بود. این لوحها در سالهای ۱۹۰۶ و ۱۹۰۷ در جریان کاوشهای باستانشناسی در هاتوشا (بغازکوی امروزی در ترکیه)، پایتخت امپراتوری هیتی، کشف شدند. متن کیکولی که در آرشیو سلطنتی هیتیها نگهداری میشده، در واقع یک دستورالعملِ فنی است که استاد میتانی برای آموزش اسبهای جنگی به هیتیها نوشته است. این متن شامل برنامهای کامل ۲۱۴ روزه برای آمادهسازی اسبهای ارابهجنگ است.
واژگان آریایی در متن کیکولی؛ گنجینهای از زبان کهن
مهمترین دلیل بر آریایی بودن طبقهٔ حاکم میتانی، واژگان هندوآریایی است که در این متن به کار رفته. این واژگان نه تنها نام دیوان، بلکه اعداد و اصطلاحات تخصصی مربوط به اسب و ارابهجنگ را دربر میگیرد:
۱. اعداد آریایی در متن کیکولی:
در این متن، برای شمارش دورهای آموزش اسب از اعدادی استفاده شده که ریشهای کاملاً همریشه با سانسکریت ودایی دارند:
· ایکا (aika) = یک (همریشه با سانسکریت ایکا eka)
· تِرا (tera) = سه (همریشه با سانسکریت تری tri)
· پَنزا (panza) = پنج (همریشه با سانسکریت پَنچَه pañca)
· سَتّا (satta) = هفت (همریشه با سانسکریت سَپتا sapta)
· ناوا (nāwa) = نه (همریشه با سانسکریت ناوا nava)
۲. واژگان تخصصی آریایی:
· اَسوسّانی (assussanni) = استاد تعلیمدهندهٔ اسب؛ این واژه با سانسکریت اَشوَ (اسب) و اَشوَ-سَنا (مسلط بر اسب) همریشه است.
· مَریَنی (maryanni / maryannu) = جنگجوی ارابهران؛ این واژه با سانسکریت مَریَه (مرد جوان، جنگجو) همریشه است.
۳. نام دیوان آریایی در عهدنامهٔ شاتّیوازه:
هرچند خودِ متن کیکولی مستقیماً به نام دیوان اشاره نمیکند، اما در عهدنامهٔ همدورهٔ شاتّیوازه که میان هیتیها و میتانیها بسته شد، از چهار دیو آریایی به عنوان گواهان سوگند یاد شده است:
· دیو میترا (Mitra) – موکل پیمان و روشنایی
· دیو وارونا (Varuna) – موکل د نظم کیهانی و آبها
· دیو ایندرا (Indra) – موکل جنگ و پیروزی
· دیو ناسَتیه (Nasatya) – دوقلوهای اَشْوین، موکلان شفا و اسب
کیکولی که بود؟
کیکولی خود یک هوری (از مردم عادی میتانی) بود، اما عنوان و دانش او ریشه در فرهنگ آریایی داشت. او استاد بزرگ تعلیمدهندهٔ اسب در سرزمین میتانی بود و فنون پیشرفتهٔ خود را که برگرفته از سنت دیرینهٔ آریایی در اهلیسازی و تربیت اسب بود، به هیتیها آموخت. هیتیها که پیش از این در فن ارابهجنگ چندان توانا نبودند، با آموختن این فنون از کیکولی، توانستند امپراتوری خود را گسترش دهند و به یکی از بزرگترین قدرتهای جهان باستان تبدیل شوند.
اسب در فرهنگ آریایی
همانطور که اشاره شد، اسب در فرهنگ آریایی جایگاهی ویژه دارد. آریاییها نه تنها نخستین مردمانی بودند که اسب را اهلی کردند، بلکه ارابهجنگی را نیز به اوج رساندند. در ریگودا، کهنترین سرودهای هندوآریایی، اَشْوینها (دوقلوهای ناسَتیه) به عنوان سوارکاران آسمانی ستایش شدهاند و ایندرا نیز با ارابهای که اسبان تندرو آن را میکشند، دیوها را نابود میکند. این پیوند عمیق بین آریاییها و اسب، در متن کیکولی به روشنی نمایان است؛ چرا که این متن، گواهی است بر اینکه چگونه یک استاد میتانی، دانش کهن آریایی را به یکی دیگر از اقوام هندواروپایی یعنی هیتیها منتقل کرده است.
جمعبندی
متن کیکولی، کهنترین سند مکتوبی است که از زبان و فرهنگ آریایی در غرب آسیا به جای مانده است. این متن که در پایتخت هیتیها پیدا شده، نشان میدهد که چگونه یک طبقهٔ حاکم آریایی (میتانیها) بر مردمی هوریزبان فرمانروایی میکرده و دانش فنی خود را – به ویژه در زمینهٔ پرورش اسب و ارابهجنگ – به همسایگان هندواروپاییزبان خود (هیتیها) منتقل نموده است. اعداد آریایی، نام دیوان، واژگان تخصصی و نام شاهانی چون شاتّیوازه و توشراتا، همگی گواهی بر این حقیقت تاریخی هستند که آریاییها هزاران سال پیش، از هند تا آناتولی، حضوری گسترده و تأثیرگذار داشتهاند.
