معرفی و تصاویر تاج های شاهنشاهان ساسانی
بازدیدها: 0
ایران کشور پادشاهان است. هویت ایرانی از دو رکن اساسی دربار و دین ساخته شده. یعنی ایران کشور خدا و سایه خدا ( شاه) است .
هویت ایرانی با دین و پادشاهی گره خوده است. بزرگترین سند هویت ایران که بزرگترین حماسه ادبی جهان نیز است شاهنامه نام دارد که نامه شاهان اساطیر ( مقدمه) و پادشاهان ساسانی است که به زبان فارسی دری ( درباری) نوشته شده است.
یعنی نامه شاهان به زبان شاهان ( فارسی دری) . این نشان دهنده اهمیت سنت پادشاهی در کنار دین داری است. پس نباید دین و دربار را هم هم جدا کرد.
اما پادشاهی سنت ها و نشانه هایی دارد که از دیرباز جاری بوده مانند تخت پادشاهی، کمربند پادشاهی، انگشتر پادشاهی و درنهایت مهمترین نماد پادشاهی یعنی تاج پادشاهی.
اگر شاه یک نماد داشته باشد آن تاج است و اگر دو نشان داشته باشد آن تاج و تخت است.
اینجا در این نوشته از تاریخ و فرهنگ آریا میخواهیم درباره شکل ظاهری تاج شاهنشاهان ساسانی بخوانیم.
ز شاهنشهان ساسانی تصاویر بعنوان نقش برجسته و سکه هایی برجای مانده که میتواند شکل ظاهری تاج هر یک از پادشاهان ساسانی را نمایش داد.
شاهنشاهان ساسانی یک تاج برای تمام شاهنشاهان خاندان خود نداشتند بلکه هریک از این شاهنشاهان یک تاج جداگانه برای خود داشتند که در دوران پادشاهی خود بر سر میگذاشتند و پس از مرگ شاه جدید تاج جدید برای خود درست میکرد. مانند آتش پادشاهی که با مرگ شاه آتش او خاموش میشد و با تخت نشینی شاه بعدی آتش نو افروخته میشد.
در دورانی از شاهنشاهی ساسانی تاج شاهنشاهان آنقدر سنگین شده بود که نمیشد روی سر نگهداشت و با زنجیر از روی سقف آویزان میکردند.
اینجا درباره شکل ظاهری شاهنشا۶ان ساسانی و جزعیات آنها برای شما توصیحاتی را مینویسم.
ایران از چه چیزی ساخته شده است؟ درباره دو ستون هویت ایرانی
درباره توضیح اندیشه ایرانشهری و ارکان هویت ایرانی
وصیت سیاسی شاهنشاه اردشیر بابکان به مردم ایران
شاهنشاه اردشیر بابکان (۲۲۴–۲۴۱ میلادی)
بنیانگذار سلسله. تاج او بر سکهها و نقشبرجستهٔ فیروزآباد دیده میشود؛ تاجی کرویشکل با دندانههای کنگرهدار که بر فراز آن گوی کوچکی و هلالی ماهنشان، جای گرفته. این هلال، و پیوند شاه با آسمان است. گوشههای تاج نیز با مروارید آراسته شده.
شاهنشاه شاپور یکم (۲۴۱–۲۷۲ میلادی)
فرزند اردشیر. تاج او در نقشبرجستهٔ نقش رستم (صحنهٔ پیروزی بر والرینوس) و سکهها به چشم میخورد. تاجی بلند با کلاهکی استوانهای که بر فراز آن گوی و هلالی بزرگتر از پدر دارد. دور تا دور تاج، دندانههای باریک و عمودی کشیده شده که یادآور پرتوهای خورشید است.
شاهنشاه هرمز یکم (۲۷۲–۲۷۳ میلادی)
دوران کوتاه او اجازهٔ نقشبرجستهٔ مستقل نداد، اما بر سکهها تاجی شبیه به شاپور یکم دارد، با این تفاوت که هلال بر فراز آن اندکی کجتر نشسته و گلهای کوچک ششپر در دو سوی تاج دیده میشود.
شاهنشاه بهرام یکم (۲۷۳–۲۷۶ میلادی)
تاج او بر سکهها و نقشبرجستهٔ نقش رستم (بر روی اسب) نمایان است. تاجی با کلاهک کمارتفاع که دور آن را یک ردیف مروارید فراگرفته و بر فراز آن، هلالی ماهوار با گوی میانی، اما این بار بالهای کوچک عقاب از دو سوی هلال بیرون زده است.
شاهنشاه بهرام دوم (۲۷۶–۲۹۳ میلادی)
تاج او به دلیل نقشبرجستهٔ بزرگش در نقش رستم (با درباریان) بسیار مشهور است. تاجی با دو بال بزرگ عقاب در دو طرف که بر فراز آن، هلال و گوی بر روی یک سکوی زرین نشسته. بر روی کلاهک، دندانههای کنگرهدار به چشم میخورد و از گوشهها روبانهایی آویزان است.
شاهنشاه نرسی (۲۹۳–۳۰۲ میلادی)
(اطلاعات از تاج او در سکهها اندک است.) بر سکهها، تاجی با کلاهک نیمکروی و دندانههای ریز، بدون بال عقاب، و تنها با هلال و گوی ساده دیده میشود. نقشبرجستهٔ مشهوری از او بر جای نمانده است.
شاهنشاه هرمز دوم (۳۰۲–۳۰۹ میلادی)
تاج او بر سکهها و نیز نقشبرجستهٔ کوچکی در نقش رستم موجود است. تاجی با کلاهک بلند و مخروطی که دور تا دور آن سه ردیف مروارید پیچیده، و بر فراز آن، هلالی کاملاً باز با گوی در میان، و دو شاخهٔ نخل مانند از دو سوی آن بیرون زده.
شاهنشاه شاپور دوم (ذوالاکتاف) (۳۰۹–۳۷۹ میلادی)
یکی از بلندترین دورانها. تاج او بر سکهها و نقشبرجستهٔ طاق بستان (صحنهٔ شکار) به خوبی پیداست. تاجی با کلاهک دندانهدار که بر فراز آن، گوی و هلال در میان دو بال بزرگ عقاب قرار دارد. بر روی کلاهک، نقش یک عقاب کامل با بالهای گشوده حک شده است.
شاهنشاه اردشیر دوم (۳۷۹–۳۸۳ میلادی)
(اطلاعات اندک است.) بر سکهها، تاجی مشابه شاپور دوم اما بدون بال عقاب، با کلاهکی سادهتر و هلالی که به جای گوی، یک صلیبگونه (نماد آناهیتا) بر فراز آن دیده میشود.
شاهنشاه شاپور سوم (۳۸۳–۳۸۸ میلادی)
تاج او بر سکهها و نیز بر پشت نقشبرجستهٔ طاق بستان (در کنار پدرش) نمایان است. تاجی با کلاهک کمارتفاع، دندانههای ریز، و هلالی که گوی در میان آن، اما بالها به شکل پرندگان کوچک و جمعشده است.
شاهنشاه بهرام چهارم (۳۸۸–۳۹۹ میلادی)
(شناختهشده به «بهرام کرمانشاه».) بر سکهها تاجی با کلاهکی استوانهای و شیاردار، بدون بال، و با هلالی که بر روی آن سه گوی کوچک (نماد سه ایزد) قرار گرفته است.
شاهنشاه یزدگرد یکم (رامشگر) (۳۹۹–۴۲۰ میلادی)
تاج او بر سکهها دیده میشود. تاجی با کلاهک بلند و صاف که بر فراز آن، هلالی با گوی میانی، و از دو سوی آن، دو شاخهٔ درخت مانند (نماد زندگی) بیرون زده است. دور کلاهک نیز ردیفی از مروارید دیده میشود.
شاهنشاه بهرام پنجم (بهرام گور) (۴۲۰–۴۳۸ میلادی)
تاج او در سکهها و نیز در نقوش شکارگاهی (اگرچه نقشبرجستهٔ سنگی ندارد) مشهور است. تاجی با کلاهک نیمکروی و دندانههای کنگرهدار، با هلال و گوی بر فراز، و دو بال کوچک عقاب که رو به پایین کشیده شدهاند.
شاهنشاه یزدگرد دوم (۴۳۸–۴۵۷ میلادی)
(اطلاعات سکهها نشان میدهد) تاجی با کلاهکی کوتاه و پهن، بدون بال، و با هلالی که گوی در آن، اما بر روی هلال سه نقطهٔ کوچک (نماد ستارگان) حک شده است.
شاهنشاه پیروز یکم (۴۵۷–۴۸۴ میلادی)
تاج او بر سکهها فراوان است. کلاهکی بلند با ردیفهای عمودی از مروارید، و بر فراز آن، هلالی با گوی و دو بال عقاب که رو به بالا کشیده شدهاند. بر روی پیشانی تاج، نگین بزرگی (نشان خورشید) دیده میشود.
شاهنشاه بلاش (۴۸۴–۴۸۸ میلادی)
(اطلاعات بسیار کم است.) بر سکههای نادر، تاجی با کلاهک ساده و کروی، بدون هلال و گوی، و تنها با یک ردیف مروارید دورتادور.
شاهنشاه قباد یکم (دورهٔ اول: ۴۸۸–۴۹۶ میلادی)
بر سکهها، تاجی با کلاهک کوتاه و دندانهدار، با هلالی که گوی در میان آن، و دو بال کوچک عقاب در دو سوی هلال. بر پیشانی تاج، سه گوهر کوچک (نماد سه آتشکده) نقش بسته.
شاهنشاه جاماسب (۴۹۶–۴۹۸ میلادی)
تاج او در سکهها با کلاهکی پهن و مسطح، بدون هلال و گوی، و تنها با نقش یک ستارهٔ هشتپر بر فراز آن شناخته میشود.
شاهنشاه قباد یکم (دورهٔ دوم: ۴۹۸–۵۳۱ میلادی)
در دورهٔ دوم، تاجش تغییر میکند؛ کلاهکی بلند و استوانهای با دندانههای عمیق، و بر فراز آن هلالی با گوی و دو بال بزرگ عقاب که بین آنها یک صلیبگونه (نماد خورشید) قرار گرفته است.
شاهنشاه خسرو انوشیروان (۵۳۱–۵۷۹ میلادی)
مشهورترین تاج ساسانی. بر سکهها و نقشبرجستهٔ طاق بستان (صحنهٔ بارعام) دیده میشود. کلاهکی بسیار بلند با سه ردیف مروارید، و بر فراز آن هلالی عظیم با گوی در میان، و دو بال عقاب که از میان آن، یک شاخهٔ نخل به بالا کشیده شده است. بر دو سوی تاج، روبانهای بلندی آویزان است.
شاهنشاه هرمز چهارم (۵۷۹–۵۹۰ میلادی)
تاجی بر سکهها با کلاهک کوتاهتر، هلال و گوی، اما بدون بال عقاب، و به جای آن دو شاخهٔ گل نیلوفر از دو سوی هلال بیرون زده است.
شاهنشاه بهرام ششم (۵۹۰–۵۹۱ میلادی)
(شاهِ غاصب.) تاجش بر سکههای نادر، کلاهکی با دندانههای مثلثی و هلالی معکوس (رو به پایین) با گوی، که نمادی شوم در فرهنگ ساسانی بود.
شاهنشاه خسرو پرویز (دوم) (۵۹۰–۶۲۸ میلادی)
تاج او در سکهها و نقشبرجستهٔ طاق بستان (سوار بر اسب و با نیزه) بسیار آراسته است. کلاهکی بلند با سه ردیف مروارید، هلال و گوی، و دو بال عقاب با پرهای گشوده، و بر فراز همه، یک تاجچهٔ کوچک با نگین بزرگ (نماد خورشید) قرار گرفته.
شاهنشاه قباد دوم (شیرویه) (۶۲۸ میلادی)
(تنها چند ماه.) بر سکهها، تاجی با کلاهک ساده و هلالی بدون گوی، و دو بال عقاب که یکی رو به بالا و دیگری رو به پایین است.
شاهنشاه اردشیر سوم (۶۲۸–۶۳۰ میلادی)
تاجی با کلاهک کوتاه، هلال و گوی، اما بالها به شکل پرندگان کوچک و چسبیده به هلال.
شاهنشاه بوران (۶۳۰–۶۳۱ میلادی)
تنها ملکهٔ ساسانی. تاجش بر سکهها، کلاهکی با دندانههای ظریف و هلالی بدون بال، اما با دو نگین بزرگ گوشوارهمانند در دو سوی تاج، و بر فراز آن یک ستارهٔ کوچک.
شاهنشاه هرمز پنجم (۶۳۱–۶۳۲ میلادی)
(اطلاعات بسیار اندک.) تاجی با کلاهک استوانهای و خطوط موازی، بدون هلال و گوی، و تنها با یک ردیف مروارید.
شاهنشاه یزدگرد سوم (۶۳۲–۶۵۱ میلادی)
واپسین شاه. تاجش بر سکههای آخرین سالها، کلاهکی با سه ردیف مروارید، هلال و گوی، و دو بال عقاب که بهجای پر، شاخههای نخل از آن روییده است. این تاج، آخرین جلوهٔ فرّ ایزدی بر سرزمینی بود که به زودی از فرش تا عرش تاریخ را به نظاره مینشست.
نقش برجسته نبرد شاهنشاه هرمز دوم ساسانی با سوار دشمن در نقش رستم فارس
نقش برجسته نبرد شاهنشاه بهرام دوم با سرباز رومی
نام ایران در کتیبه سه زبانه شاهنشاه ایران شاپور یکم در نقش رجب
نقش برجسته دیهم ستانی شاهنشاه اردشیر بابکان از اهورامزدا
نام ایران در کتیبه شاهنشاه اردشیر بابکان
شاهنشاهی ساسانی، ساسانیان چه کسانی بودند ؟
